DOLAR
15,7811
EURO
16,8370
ALTIN
943,32
BIST
2.383,43
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Bingöl
Az Bulutlu
20°C
Bingöl
20°C
Az Bulutlu
Salı Açık
21°C
Çarşamba Açık
25°C
Perşembe Açık
28°C
Cuma Parçalı Bulutlu
29°C

Abdulbaki ERDOĞMUŞ

Abdulbaki Erdoğmuş, 1 Ocak 1958 yılında Genç doğumludur. İlkokulu Genç’te İmam Hatip okulunu da Diyarbakır da bitirdi. Erzurum Yüksek İslam Enstitüsü (İlahiyat Fakültesi) mezunu olup Medrese Eğitimini de Diyarbakır da tamamladı. İmam Hatip ve Müftülük görevlerinden sonra 1999 seçimlerinde ANAVATAN Partisinden 21. Dönem Diyarbakır milletvekili olarak seçildi. Aktif siyasetten sonra Sivil Siyaset çalışmalarına devam eden Erdoğmuş, Sivil Siyaset Platformu ve Sivil Siyaset Girişimi Sözcülüğü yaptı. Şimdi ise Sivil Siyaset Hareketi Koordinatörlüğünü yapmaktadır. Yayınlanmış 3 kitabı vardır.

Süryani üniversitesi kurulmalı!

Müslümanlar, hâkimiyet alanlarını genişlettikçe doğal olarak farklı din, inanç, ilim ve kültürlerle de tanışıyorlardı. Çoğulculuk; yeni medeniyetin gelişmesi ve yayılmasının temelini de oluşturuyordu.

Kuşkusuz dini, etnik ve kültürel çoğulculuk tek başına yeterli değildi. Dini ilimler dışında bilimsel çalışmalar, ilmi araştırmalar, özgür tartışmalar ve yeni buluşlar bir medeniyetin olmazsa olmazlarındandı.

Bu bağlamda din-dil-ırk ayırımı olmaksızın farklı ilim adamlarına, belginlere, farklı dillerde yazılmış eserlerden yararlanmak için de dil bilen uzmanlara ihtiyaç duyuluyordu.

rodi

Abbasi dönemine kadar dini ilimler dışında diğer ilmi faaliyetler daha çok bireysel çalışmalardan ibaretti.

Bu alanda ilk olarak Emevî prenslerinden Hâlid b. Yezîd b. Muâviye’nin astronomi, kimya gibi konularda yazılmış Grekçe ve Koptça eserleri İskenderiyeli rahipler Staphon ve Marianos’a tercüme ettirmiştir. 

Daha sonra Abbasi halifelerinden Mansur, Saray içinde kurduğu ve adına Hizânetü’l-hikme denilen bir kütüphane ile Arapça eserler dışında başka dillerden de eserler getirterek ilmi çalışmalar başlatmıştı.

Mansur, başlangıçta Aristo’nun Organon ile Porphyrios’un Eisagoge’sini (Îsâgūcî) ve Kelîle ve Dimne’yi Farsçadan Arapça’ ya tercüme ettirmiştir.

Grekçe, Süryanice, Sanskritçe ve Farsçadan tercüme edilen eserleri sınırlı sayıda ilim adamlarının araştırmalarına sunmuştur.

Harun Reşid ile devam eden ilmi çalışmalar ve eserlerle zenginleştirilen Kütüphane, Halife Me’mûn ile daha da büyütülerek Beytü’l-ḥikme (Hikmet evi) olarak Orta Çağ’ın en kapsamlı ilim merkezine dönüştürülmüştür.

Beytü’l-ḥikme merkezinde çok sayıda ilim adamı yanında 47 mütercimin görev yaptığı belirtilmektedir. 1

Beytü’l-ḥikme fizik, kimya, astronomi, felsefe araştırmalarının ve bu konudaki eserlerin çevirisinin yapıldığı bir merkez olmuştur.

Farklı din, dil, ırktan oluşan bilge insanlar bu kurumda birlikte çalışarak yeni buluşların kapısını aralamışlardır.

Esas itibarıyla dikkatinize sunmaya çalıştığım konu; bu ilim adamlarının ve mütercimlerin büyük çoğunluğunun Süryani alimlerden oluşmasıdır.

Uzak diyarlardan satın alınan veya fetihlerle elde edilen eserler önce Grekçeden Süryaniceye, sonra Arapçaya çevirisi yapılarak araştırmacı bilginlerin hizmetine sunulurdu.

Birçoğu da Süryani alimler tarafından doğrudan Grekçeden Arapçaya tercüme ediliyordu.

Böylece Beytü’l-ḥikme;

Fizikî ve fonksiyonel açıdan gelişip genişlemiş, özellikle pozitif ilimlerin araştırıldığı bir merkez ve bir eğitim kurumu haline gelmiştir. 500 yıldan fazla İslâm ilim dünyasına kaynak teşkil eden bu merkez 1258’de Hülâgû tarafından yakılıp yıkılmıştır. 2


Müslümanların kurduğu ilk evrensel üniversite, Süryani ilim adamlarının çoğunlukta olduğu Beytü’l Hikme’dir. 

Beytü’l hikme, fen ve felsefe alanında Müslümanların Bağdat’ta kurduğu ilk “Bilimler Üniversitesi” veya ‘çağın ilim merkezi’ olarak kabul edilir.

Unutulmamalıdır ki bu üniversitenin öğretim üyelerinin çoğu Süryani kavmine mensup Hristiyan ilim adamlarıydı.

Diyebiliriz ki Nesturiler (Süryaniler), özellikle tıp, felsefe ve mantık alanında Müslüman düşünürlerin ilk öğreticileri olmuşlardır.

M.Ö. Büyük İskender tarafından kurulan İskenderiye’de Grek düşüncesinin hâkim olduğu ve hızla yayıldığı bilinmektedir.

Söz konusu düşüncenin İskenderiye üzerinden Mezopotamya’ya Süryani bilginler tarafından Aramice/Süryanice diline çevrilerek yayıldığı kabul edilmektedir.

Süryaniceden Arapçaya tercüme faaliyetleri de M.S VIII. yüzyılda Abbasiler döneminde başlamıştır.

Aynı dönemde Müslüman düşünürler arasında felsefenin yaygın olarak tartışıldığı dikkate alındığında Süryani bilim adamlarının rolü daha iyi anlaşılacaktır.

Bu iletişim sonucu Süryanilerin de İslam düşüncesinden etkilendikleri açıktır. Felsefe başta olmak üzere fen bilimlerinin Müslümanlar arasında yaygınlaşması büyük ölçüde Süryani bilginler aracılığıyla gerçekleşmiştir. 

İslam öncesi dönemde Mezopotamya’da ilmi faaliyetlerin neredeyse tamamı Süryani bilginler tarafından yürütülüyordu. Harran-Nusaybin-Antakya ve Bağdat, asırlar önce ilim merkezleri olarak şöhret bulmuştu.

İslam düşüncesinin yayılmasında da bu merkezlerin büyük rolü olmuştur.


Müslüman coğrafyasında Süryani düşüncesinden bağımsız bir bilimsel buluş, özellikle de bir Felsefe tarihinin söz konusu olmadığını düşünüyorum.

Buna rağmen Süryani kaynaklarının, kitap ve belgelerin Müslümanlar tarafından yeterince bilinmemesinin büyük bir eksiklik olduğu inkâr edilemez.

Daha vahim olanı Süryaniler, Osmanlı’nın son dönemlerinde, özellikle de ulus-devlet inşasıyla birlikte Türkiye’de düşman unsur olarak görülmüş, on binlercesi katledilmiş, yüz binlercesi sürülmüştür.

Türkiye’nin sadece bilimsel alanda çölleşmesi değil, sanat, zanaat, edebiyat, tarih, estetik, müzik gibi alanlarda da çölleşmesinin nedenlerinden biri bu kıyım ve inkardır.

Bu durum, çoğulculuğun ve çok kültürlülüğün tekleştirmesinin sonuçlarından biridir.


Yeni dönemde siyasetin öncelikle yüzleşmesi ve helalleşmesi gereken konuların başında “tek tip vatandaş” modelinin geldiğini düşünüyorum.

Özellikle helalleşme ve muasırlaşma iddiasında olanlara önerim; sadece Süryaniler için değil, çoğulculuk temelinde bilim, tarih, kültür, dinler tarihi, dil, sanat vb alanlarını kuşatacak bir ‘Süryani Bilim Üniversitesi’ projesinin hayata geçirilmesi için adım atılmasıdır.

Söz konusu projenin yeterince alt yapısı olmadığı düşünülebilir ve kısa dönemde mümkün görülmeyebilir. Bu durumda ilk adım olarak ‘Süryani Bilim Enstitüsü’ kurulabilir.

İlçelere kadar kurulan onlarca niteliksiz üniversiteler yerine nitelikli, ilim ve hikmet merkezi olarak kurulacak 3-5 üniversitenin, bize muasır medeniyet yolunda rehberlik etmesi de mümkün olacaktır.

Bunlardan birisi neden ‘Süryani Bilim Üniversitesi’ olmasın?

1-2. (TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 6, sh:88-90)

Yazarın Diğer Yazıları
golbal
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.